عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

9

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

مؤلف و ناچار طاهريان و صفاريان و سامانيان را ازيشان بشمار آورده است . ابو على سلامى بيهقى نيشابورى در گذشته در سال 300 كه در دربار چغانيان و و از اديبان معروف زمان خود بوده ، كتابى داشته است بنام « التاريخ فى اخبار ولاة خراسان » كه در برخى از كتابها از آن بسيار نقل كرده‌اند ، و يكى از مهم‌ترين مراجع مورخان بعد بوده و اينك در ميان نيست . پندارم كه اين فصل مخصوص امراى خراسان را كه شامل مطالب بسيار دقيق و بسيار تازه است ، گرديزى از آن كتاب اسلامى گرفته باشد . نسخهء زين الاخبار بسيار نادرست و پريشان و آشفته است ، و افتادگى بسيار دارد . به همين جهت تا كنون كسى را ياراى آن نبوده است ، كه متن كتابرا سراسر با همه اهميتى كه دارد چاپ كند . و چنان كه خوانندگان از همين اوراق پى خواهند برد ، تصحيح آن كار بسيار دشواريست و من تقريبا آن را از نو نوشته‌ام . تنها قسمت‌هايى از آن را كه مىشده است با كتابهاى مشابه آن بسنجند ، جسته و گريخته اين سوى و آن سوى چاپ كرده‌اند . زيرا اين قسمتها براى چاپ آسانتر و آماده‌تر بوده است . نخست قسمتى از فصل انساب و معارف تركان را دانشمند بزرگ روسى بار تولد در كتابى كه بعنوان « شرح سفرى در آسياى مركزى بانديشهء علمى » در 1893 - 1894 م در 1897 در پترزبورگ انتشار داده با ترجمه روسى ( ص 80 - 103 ) چاپ كرده است . و سپس خاورشناس مجار ، گزاكوون nuukazeG در 1903 م آن را با ترجمه‌يى به زبان مجار منتشر كرده است . پس از آن بار تولد در كتاب معروف خود « تركستان پيش از دورهء مغول » در مجلد اول شامل متون عربى و فارسى ( ص 1 - 18 ) قسمتهاى ديگر آن را كه مربوط بتاريخ خراسانست در 1898 م در پترزبورگ انتشار داده ، و سپس در ميرزا عبد اللّه غفاراوف در چاپ دوم « منتخبات فارسيه » خود در مجلد اول كه در مسكو در 1916 منتشر كرده در ( ص 117 - 126 ) برخى از همان قسمت‌هايى كه بار تولد چاپ كرده بود انتشار داده است . قسمتى از فصل « اخبار امراى خراسان » از آغاز تاريخ طاهريان تا پايان اين فصل